Nor bere arloan aritzen bada ere, euskal presoen eskubideak gogoan edukitzea dagokie biei. Bien artean aletu dituzte eskubide horien mamia eta urratzeak.

Eskubide

Amagoia Iban.- Astelehena, goizeko hamaikak. Lakuan da hitzordua, Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusian. Lehen aldia da Itziar Galardi eraikinera sartzen dela. Sarreran nortasun agiriak erakutsi bitartean, Etxeratek Miarritzen (Lapurdi) asteburuan egin duen V. Nazio Batzarraren nagiak kendu ezinda dabilela aipatu du. Igogailua hartu, eta Justizia Sailaren prentsa bulegora abiatu. Jon Mirena Landak ere egun mugituak izan ditu aurrekoak. Batetik eta bestetik deika izan ditu, ETAren su-etenaren albisteak aktualitatea astindu berritan.

Jon Mirena Landa Gorostiza 1968an jaio zen, Portugaleten (Bizkaia), nahiz eta «betidanik bilbotarra» izan. Zigor Zuzenbideko irakaslea da lanbidez, 1992tik, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean. Doktore tesia egin zuen xenofobia, arrazakeria, diskriminazio eta zigor zuzenbideari buruz. Ikerketa ildo bihurtu zuen tesi hura, eta ikerketa horri eusten dio oraindik. Urritik, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideetako zuzendari kargua du, ordea, eta aldi batez eten ditu unibertsitateko lanak. «Hau da politikarekin zerikusia daukan nire lehendabiziko kargua. Independente gisa aritzeko aukera eskaini zidaten, eta erronka gisa hartu nuen».
 

Itziar Galardi Sagardia 1962an jaio zen, Oiartzunen (Gipuzkoa). 19 urte zituela sartu zuten preso, 1982ko otsailaren 20an. Filosofia ikasten hasi zen kartzelan, baina dispertsio politika indarrean sartu, eta kartzelaz aldatu zuten berehala, eta ikasketak utzi zituen. 2002ko otsailaren 20an utzi zuten libre, hogei urteko kartzelaldia beteta. Hainbat kartzela ezagutu zituen urte horietan: Madrilgo Yeserias eta Carabanchel, Donostiako Martutene, Herrialde Katalanetako Castello, Aragoiko Zaragoza eta Errioxako Logroño. Kartzelatik atera eta bospasei hilabetera, Etxerat elkartean hasi zen lanean, eta bertan segitzen du, «euskal presoak etxera ekartzeko».

Hasteko, hitz egin dezagun kartzelaren funtzioez. Zuen ustez, presoak bergizarteratzeko helburuari eusten al zaio?

Itziar Galardi Sagardia: Espetxean egon naizelako eta hangoa bizi izan dudalako esan dezaket espetxearen helburua ez dela bergizarteratzea, nahiz eta beren zigor kodean-eta hori jaso. Kartzelan mota askotako presoak daude. Preso politikoez gain, badaude trafikatzaileak, badaude droga-menpekotasuna elikatzeko lapurreta txikiak egin dituztenak, emakumeak bortxatu dituztenak, eta abar eta abar. Preso politikoak alde batera utzita ere, aipatu ditudan beste preso horiekiko tratamendu eraginkorrik ez dago, nire ustez. Presoari min egitea da helburua. Askatasuna kentzen dizute, eta hori da berez zigorra. Behin espetxean zaudenean, gainera, eskubide asko urratzen dizkizute.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Kartzela guztiek betetzen dute zigor funtzioa, de facto. Baina zigor funtzioren bat bete behar duela aitortzea gauza bat da, eta beste gauza bat da helburuak zigortzea izan behar duela esatea. Izan ere, helburuak zigortzea izan behar duela esaten bada
—eta gaur egun gizartean eta politikarien ahotan gero eta gehiago entzuten dugu—, zigor horren neurria handituko dela besterik ezin dugu espero, eta hori berri txarra da. Badago soziologo ospetsu bat, David Garland izena du, eta zigorraren soziologia nola aldatu den aztertu du. Hark dioenez, zigorrak gero eta gogorragoak izatea, bergizarteratzearen filosofia alde batera uztea [Ameriketako] Estatu Batuetatik duela hogeitaka urte datorkigun joera bat da. Kartzelak pribatizatzea ere ekarri ahalko luke horrek. Espetxe politikaren joera hori zabaldu da jadanik Erresuma Batura, zabaltzen ari da Frantzia aldera, eta Europan dauden ereduen kontra hasi da jotzen. Guk, Euskal Herrian, horren isla jasotzen dugu, gero aipatuko ditugun berezitasunekin.

Planteamendu hori euskal preso politikoen arlora ekarrita, zenbateraino esan dezakegu espetxe politika berezia ezartzen zaiela?

Itziar Galardi Sagardia: Preso politikoak existitzen diren momentutik, gobernuek, estatuek, neurri politiko bereziak ezartzen dituzte, egoeraren arabera. Hori hala izan dela ikusten da euskal preso politikoen historian. Hasieran, preso guztiak elkarrekin geunden, hiruzpalau espetxetan. Orduan, erregimen oso gogorrak eta militarizatuak ezarri zituzten. Horrela iraun genuen urte batzuetan, eta, Aljerko elkarrizketak zapuztu zirenean, neurri politiko bat hartu zuten: sakabanatze politika indarrean jartzea. Aurretik egon ziren saio txiki batzuk preso batzuk Puerto de Santa Maria [Cadiz, Espainia] espetxera-eta eraman eta urruntzeko, baina Aljerko elkarrizketek porrot egin zutenean hasi zen gogor jotzen sakabanatze politika. Horrek neurri politiko bati erantzuten dio, eta garaian-garaian neurri politikoak hartu izan dituzte, eta gaur egun ere hartzen ari dira. Hor dago Unai Paroten inguruko ebazpen judiziala ere: bizi guztirako zigorra. Horrek badauka zerikusia politikarekin, presio politikoa egin delako neurri horiek har ditzaten.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Nire ustez, argi dago terrorismo delituak egin dituzten pertsonekiko espetxe politika berezi bat martxan dagoela. Legeei begiratu besterik ez dugu egin behar hori ikusteko. Zigor Kodean eta Espetxe Lege Organiko Orokorrean —2003an batez ere—, erregimen bereziak ezartzen dituzten aldaketa jakin batzuk sartu ziren, horrelako delituak egiteagatik zigortutako pertsonentzat. Beraz, delituaren arabera bide bat edo beste erabiltzen da. Hori nekez azal liteke Espainiako ordenamendu juridikoak berak duen filosofiatik begiratuta. Zuk nik baino askoz hobeto jakingo duzu [Galardiri begiratuta] zer mingarri izaten den bigarren gradua blokeatuta edukitzea. Automatikoki sailkatzen dituzte lehen graduan terrorismo delituengatik-eta zigortutakoak, eta, teorian, norbait lehenengo gradura kondenatzea salbuespeneko neurria izan behar luke. Eta hirugarren gradura pasatzea, orain, ezinezkoa da ia-ia, terrorismo delituengatik zigortutakoei blokeatu egiten zaielako aukera hori, legearen arabera. Beraz, erregimen irekia ez dago eskuragarri delitu jakin batzuk egin dituztenentzat, eta are gutxiago baldintzapeko askatasuna. Ezin zurituzko politika berezi bat da.

Itziar, azalduko al zenuke zer esan nahi duen lehen graduan sailkatuta egoteak?

Itziar Galardi Sagardia: Ezartzen ahal dizuten erregimen gogorrena da. Bakartzea esan nahi du. Ni barruan egon nintzenean, lehen graduko lehen fasean geundenok 22 edo 23 ordu egiten genituen ziegan, bakarrik, eta patiora irteten ginenean ere bakarrik egoten ginen. Eta ziegan ere, liburuak eta arropa murriztuta edukitzen dituzu. Jarraipen gogorragoa egiten dizute. Eta tratua ere bortitzagoa izaten da funtzionarioen aldetik. Bakartze ziegak oso txikiak izaten dira, eta animalia bat izango bazina bezala tratatzen zaituzte. Nik horrela bizi izan nuen.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Espetxe antolamenduan, teorian, preso bakoitzari azterketa bat egin beharko litzaioke, kartzela barruan zer-nolako bilakaera edo portaera izan dezakeen aztertzeko, eta horren arabera sailkatu. Sailkapena, beraz, teorian ez dago lotuta egin den delituaren larriarekin, ez badute handik-eta ondorioztatzen pertsona horrek arazoak sortuko dituela kartzelan, arriskutsua izango dela eta abar. Orduan, zer kasualitatea delitu jakin batzuetan sailkapena automatikoki egitea! Eta horrek bi ondorio dauzka: bergizarteratze printzipioaren kontra jotzen da, eta baita legezkotasunaren printzipioaren kontra ere.

Itziar Galardi Sagardia: Baina azterketa horien helburua presoa ezagutzea da, nola dagoen aztertzea, eta min handiagoa nola egin ahal dioten ikustea. Hori hala da. Han daude profesionalak, psikologoak, funtzionarioak… Txostenak egiten dituzte, eta egunero osatzen. Baina zertarako erabiltzen dituzte gero? Presoa ahultzeko. Azken finean, gurekin erabiltzen duten politika badelako suntsitzailea, pertsona ahultzeko eta baldintzatzeko pentsatua. Horretarako erabiltzen dute. Psikologikoki txikitzeko. Azken batean, zu zarena ukatzea da helburua. Bergizarteratze kontzeptuak, preso politikoei egokituta, damutzea esan nahi du. Azken finean, presoa bere ideologiatik urruntzen saiatzen dira, eta horretarako ahalegin guztiak egiten dituzte. Espetxe Zuzendaritzak tresna bat dauka hor, eta hori oso nabarmena izan zen, adibidez, sakabanatze politikarekin hasi zirenean.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Batzuentzat eskandalagarria da entzutea, baina ideologia eskubidea ere bermatu egin behar da kartzela barruan. Ez dago erabiltzerik inongo tresna legezkorik, ideologia jakin baten kontra jotzeko helburua badauka. Eta espetxe politikan sartu diren lege aldaketetan, graduen sailkapenean eta, hitzez hitz, behartu egiten da barruan dagoena lotura jakin batzuk haustera. Zein lotura haustera, ordea? Entorno-ari buruz hitz egiten dute. Ez dute eskatzen etorkizunean delituzko ekintzak egiteari uko egitea. Aldaketa bat egon da, eta legean txertatu. Nire ustez, Espainiako Konstituzioarekiko kontrakotasuna ekar dezake aldaketa horrek, ideologia eskubidearen ikuspegitik begiratuta.

Iñaki de Juana Txaosi kartzelan eusteko, esate baterako, prentsan argitaratu dituen bi artikulu erabili dituzte.

Itziar Galardi Sagardia: Hori izan da hartu duten aitzakia, bera kartzelan denbora gehiago edukitzeko. Eta Iñaki de Juanak zigorra beteta dauka. Gaur egun, bahitu politiko bat da. Kalean egon beharko luke.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Giza eskubideen ikuspegitik, nazioartean badaude delituak definitzeko muga batzuk ezarrita. Apologiak, esate baterako, ez du delitu izan behar estatu demokratikoetan. Zer da apologia delitu bat? Iritzi hutsean oinarritzen den delitu bat. Hitza besterik ez badago, ordea, atzetik ez badago ekintzarik, ez dago esaterik delitua egin denik. Orduan, zigor legeetan aldaketa batzuk egin dira hemen, eta terrorismo delituaren definizioa areago handitu dute. Hor sartu dute apologiaren delitua. Eta horren interpretazioa, Espainiako Auzitegi Nazionalean hamarkadetan egin den interpretazioa bera ere, asko zabaldu da. Eta giza eskubideen estandar batzuen kontra jo. Beraz, fronte ezberdinak dira. Eta horretan bat datoz espetxe politika barruan gerta litekeena eta gero kanpoan, zigor legeen definizioan egin diren gehiegikeriak.

Euskal preso politikoak ari gara aipatzen. Batzuen ustez, ez da hori deitura zuzena.

Itziar Galardi Sagardia: Jakina preso politikoak direla! Haien borrokak asmo politiko bat dauka. Euskal Herriaren eskubideen defentsan ari dira. Beste kontu bat da horretarako erabilitako borroka tresnak onartzen diren ala ez, baina haien izaera politikoa da, hori horrela da. Estatuek ez dute hori onartzen, eta onartu behar lukete. Eta presoen aurka hartzen dituzten neurri politikoek, nahiz eta ez onartu, helburu jakin bat daukate: jendea baldintza gogorretan edukitzea, kolektiboa ahultzeko.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Nik hor ñabardura batzuk ezarriko nituzke. Nik esango nuke delitu horien atzean badagoela motibazio politikoa. Zergatik egiten dute? Azterketa ideologiko jakin batetik abiatuta. Preso politikoak, zentzu teknikoan, askotan lotu izan dira nazioartean ideologia hutsarengatik kartzelatutako jendearekin. Nik ez nuke ukatuko, gaur egun dauzkagun legeei eta interpretazioei begira, halakoak gertatuko ez direnik, baina odol delituak egin dituen pertsona bat preso politikoekin identifikatzerik ez dago, nire ustez.

Presoei urratzen zaizkien hainbat eskubide aipatu ditugu jada. Horiek ote dira urratzen zaizkien eskubide guztiak?

Itziar Galardi Sagardia: Presoen ikasteko eskubidea, osasun eskubidea, duin tratatuak izateko eskubidea, komunikazio eskubidea… urratzen dira. Duela aste gutxi hil ziren Roberto Saiz eta Igor Angulo, esate baterako: lehena, osasun zerbitzu egokirik ez ziotelako bermatu; besteak, ustez, bere burua urkatu zuen, eta kartzelako bizi-baldintzengatik eta presio psikologikoagatik ere izan daiteke. Eta presoen kolektiboak baditu bere eskubide politiko eta zibilak ere; horiek ere errespetatu egin behar dira, eta haiek ere badute zer esanik gaur egungo egoeran.

Espetxe politikak zenbateraino urratzen ditu presoen senideen eskubideak ere?

Jon Mirena Landa Gorostiza: Legezkotasun printzipioa jokoan jarri da, bergizarteratze printzipioa auzitan jarri da, eta hemen auzitan jartzen den beste printzipio bat ere badago: gizatasun printzipioa. Hemen horren kontra jotzen da senitartekoei ere beste zigor bat eransten zaienean. Eta horrek, gainera, biderkatu egiten du kartzela barruan dauden pertsonen sufrimendua. Sakabanatzeari dagokionez, nik puntu horretan jarriko nuke arreta. Horrek badauzka bi alderdi, nolabait: zergatik erantsi behar zaie senitartekoei beste zigor bat? Eta zergatik izan behar du horrek eragin biderkatua presoengan? Horrek tenkatu egiten ditu gizatasun printzipioaren gutxieneko estandarrak. Ez da espetxe politika gizatiarra.

Itziar Galardi Sagardia: Kartzela barruan beti zaude kezkatuta, senideak edo lagunak bidaian atera direla baldin badakizu. Errepideak nola egongo ote diren pentsatzen duzu, hari batean zaude ailegatzen diren arte. Horrek egonezina eta kezka sortzen dizkizu. Eta bisitetara sartzeko arazorik ez badaukate —zeren, askotan, bisita egiteko kilometro pila egin ostean kartzelara ailegatu eta esaten dizute, adibidez, bisitan joan zaizun lagun horrentzako baimenik ez dagoela—, nolabaiteko lasaitasuna izaten duzu, eta poztu egiten zara, desiratzen zaudelako bisita hori izateko. Eta itzulera dator gero. Ondo itzuli direla jakin arte, kezka hori daukazu. Zoritxarrez, asko hil dira. Senide asko hor geratu dira, bidean, eta oso gogorra da. Sakabanatzeak hori ere badakar. Istripuak izan dira, bai, baina zerk sortu ditu? Sakabanatze politikak. Azken finean, sakabanketak gure senideak ere hiltzen ditu.

GALekin zerikusia izateagatik zigortutako Enrique Rodriguez Galindok, Rafael Verak... ez dute halako arazorik izan.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Horrek sinesgarritasuna kentzen dio espetxe politikari. Ez da posible gauza batzuetan hain alde nabarmenak egotea.

Itziar Galardi Sagardia: Izugarrizko diferentziak egiten dira. Eman dezagun: oraintxe bertan badaude gaixotasun larriak dauzkaten euskal presoak, eta zailtasunak izaten dira horiei kalera aterako dituen 92. artikulua aplikatzeko. Aldiz, orain dela hilabete batzuk irakurri genuen Rafael Vera depresioarekin zegoela, eta erregimen irekia proposatu zuten berehala harentzat. Eta guri kosta egiten zaigu, egun [Bautista] Barandallak daukan gaixotasun larriarekin, berarentzako askatasuna lortzea.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Hori da behin eta berriz aipatzen ari garen arazoaren beste isla bat. Laugarren gradua emateko, teorian, aurreikusita dago gaixotasun larriak dituztenen kasuak kontuan edukitzea, baina horretarako aukerak interpretatzeko orduan, blokeatu nahi izaten da.

Itziar Galardi Sagardia: Zergatik jartzen zaizkie euskal presoei hainbeste zailtasun eta ukatzen zaizkie hainbeste eskubide, eta zergatik errespetatzen zaizkie beste batzuei —Estatuari emandako zerbitzuengatik—? Bidegabea da guztiz.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Ez daukat horri ezer gehitzeko.

Eta zer egin dezake presoak eskubideak urratzen dizkiotenean?

Itziar Galardi Sagardia: Presoak euskal militanteak dira, eta eskubideak urratzen dizkietenean ere borrokatzea geratzen zaie, eskubide horiek errespeta ditzaten. Gauza da, askotan, espetxean egin ditzakezun borroka motak oso mugatuak direla. Gose grebak egiten dira, edo itxialdiak, edo protestaldiak patioan. Garbitasun grebak ere egin izan dira zenbaitetan. Batzuetan, gauza batzuk lortzen dira, baina beste batzuetan…

Jon Mirena Landa Gorostiza: Nik uste dut, duintasunagatik, berari zer egiten dioten eta egiten diotena ez dela justua esan behar duela presoak. Ahal den neurrian —pertsona bakoitza zein egoeratan dagoen ere ikusi egin behar delako— hori esan beharra dagoela uste dut, hori aitortua izan arte.

Protesta egiteak zigor gehiago jasotzea al dakarkio presoari?

Itziar Galardi Sagardia: Gose greba egiteagatik ez dizute erredentziorik [kartzelako egonaldiaren murrizketa] kentzen, baina itxialdi bat edo protestaldi bat egiten baduzu, zigortu egiten zaituzte. Ziegara joan behar duzu, jartzen dizuten zigorraren arabera. Eta horrek badu eragina erredentzioetan. Erredentzioak jasotzeko aukera baldin badaukazu, esan nahi dut, gaur egun ia inork ez daukalako erredentziorik. 1996an Espainian indarrean sartu zen Zigor Kode berrituak erredentzioak kendu egin zituen, izan ere. Kartzelan urteak daramatzatenek badauzkate, 1996tik aurreko Zigor Kodearekin epaitu zituztelako, baina Iñaki de Juana Txaosen aferarekin argi ikusi zen Espainiako Auzitegi Nazionalak daukan jarrera: zaintzako epaileak ebazpen batean emanak zizkion erredentzioak kentzeko saioa egin zuen. Azkenean, ezin izan zizkioten kendu, baina aurkitu zuten beste modu bat haren espetxealdia luzatzeko: idatzi zituen bi iritzi artikulu, lehen esan dugun bezala.

Zenbateko pisua dauka Espainiako Auzitegi Nazionalak, beraz, horretan guztian?

Jon Mirena Landa Gorostiza: Haiek interpretatzen dute legea. Jurisdikzio zentralizatua dago, eta haiek egiten dute beti lehen urratsa zigor legea interpretatzeko orduan eta praktika prozesalak ezartzeko orduan. Hor dago koska, eta hor egin behar da, giza eskubideen estandarretatik begiratuta, eztabaida. Ezin dugu esan bakarrik gaizki dagoela. Izen eta abizenekin esan behar da zertan dagoen txarto, non egin diren urrats okertuenak. Hori ez litzateke ekarpen makala.

Itziar Galardi Sagardia: Zalantzarik gabe, auzitegi hori desagertzea eskatuko nuke nik. Salbuespeneko auzitegi bat da, eta euskal herritarren aurkako tresna oso eraginkorra. Zertarako erabiltzen duten ikusi besterik ez dago.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Estatu demokratikoetan, horrelako jurisdikzio zentralizatuak ez dauka lekurik.

Eta gizarteak zer egin dezake?

Itziar Galardi Sagardia: Asko, nik uste. Azken bolada honetan pauso batzuk eman dira, gainera. Ibaetako Foroa sortu zen, eta horren inguruan alderdi, gizarteko eragile eta mugimendu asko bildu dira euskal presoen eskubideen urraketen kontra lan egiteko. Uste dut hori garrantzitsua dela. Beste alde batetik, uste dut euskal gizarteak barneratuta daukala euskal presoek Euskal Herrian egon behar dutela eta dagozkien eskubideak errespetatu egin behar direla. Gero, zer egin daitekeen da beste kontua, eta asko egin daiteke. Herrian halako olatu erraldoi bat sortu behar dela uste dut, nolabaiteko presioa sorrarazteko eskubide horiek bermatu daitezen. Giza eskubide kontua da, eta presoei dagozkien eskubideen kontua ere bai.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Bat nator zurekin giza eskubideekin lotuta dagoen printzipio altxor hori zaintzea eta horren ondorioak-eta aldarrikatzea denon artean egin behar genukeela diozunean. Eta uste dut ez litzatekeela urrats kualitatibo txarra izango guretzat eskatzen ditugun eskakizun guztiz justuak pertsona guztiengana eta egoera guztietara —baita batere atsegin ez ditugunetara ere— eramateko prest egotea. Antzeko egoeretan dauden pertsonen eskakizunak kontuan hartzeko prest bageunde, giza eskubideen kulturatik begiratuta, sinesgarritasuna ere irabaziko genuke. Eta kasu honetan, sinesgarritasunak eraginkortasuna esan nahi du.

Itziar Galardi Sagardia: Nik ere pentsatzen dut pertsonei dagozkigun eskubide guztiak errespetatu egin behar direla, baina has gaitezen sustraitik: Euskal Herriari dagozkion eskubideak. Ni euskalduna naiz, euskalduna izan nahi dut, eta ukatu egiten zait. Nola hasten da orduan arazoa?

Jon Mirena Landa Gorostiza: Nire ustez, eskubideak urratzen diren toki guztietan denak sineskortasunez prest baleude hori aitortzeko, arazoaren korapiloak askatzen hasiko ginateke. Prest bageunde guztiok gutxieneko batzuk aitortzeko, agian, urratsak egiten hasiko ginateke. Eta, nire ustez, elefante guztia ezin dugu batera jan. Arazoak zatitu eta zatika konpontzen saiatzen gara, ala indigestioa sortuko digu eta denok minarekin geratuko gara. Ez da bakarrik justizia kontua, baizik eta nola garen gauza arazo honi irtenbide bat bilatzeko. Eta gero dena planteatu beharko da, eta ni ere horren aldekoa naiz, baina oso gogorrak diren urratze horiek buka ditzatela, bestelakoak ere bukatzen ari diren bezala.

Eta zer egin dezakete instituzioek? Zer tarte dauka gauden etxe honek, adibidez, horretarako??

Jon Mirena Landa Gorostiza: Nire erantzukizunetatik begiratuta, gauzei beren izenez deitu behar zaie. Elkarrizketaren hasieran esan dugu testuingurua aldatu egin dela nolabait. Jendearen buruan ez dago bermeen kultura, zigorraren kultura baizik. Inteligentziaz, nik uste, aldarrikapen lana egiten eta heziketa positiborako lana egiten saiatu behar dugu. Zaila da, gaiak dramatikoak direlako, baina oreka bilatu beharra dago aldarrikapen tinko eta irmoaren eta sustapen lan irudimenezkoarekin. Hor ni baikor naiz. Eskuduntzarik ez daukagula espetxe politikan? Horrek ez du kentzen barruan gertatzen diren gauzez informazio ahalik eta zehatzena edukitzen saiatzea, eta hor eskubideak urratzen direnean, nekatu barik, horiek salatu behar ditugu.

Itziar Galardi Sagardia: Nik instituzioei eskatuko nieke gehiago inplika daitezela mobilizazioetan eta. Instituzioetan lan egingo da informazioa ematen, salaketak-eta bideratzen, baina zer eraginkortasun daukate gero? Espetxe politikan, sakabanatze politikarekin, zer egin da? Bai, Eusko Legebiltzarrak onartu zuen euskal presoek Euskal Herrian egon behar dutela. Zer egin da harekin? Non dago? Zertarako balio izan du? Adierazpen formal bat izan da, baina inora ez da joan. Nola inplikatu dira instituzioak exijentzia eta aldarrikapen hori egiten, egunerokotasunean, herri honetan dauden dinamiketan?

Jon Mirena Landa Gorostiza: Gauzak egin behar dira, eta indarrak pilatzen baditugu eta kode komunak egiten saiatzen baldin bagara, lortuko da. Ez da etsi behar.

Itziar Galardi Sagardia: Hala ere, inplikazio gehiago eskatuko nieke instituzioei.

ETAk su-eten iraunkorra iragartzearekin bat, espetxe politika egokitu beharraz mintzatzen hasi ziren batzuk. Aldaketak etorriko direla uste al duzue?

Itziar Galardi Sagardia: Etorri behar lukete. Pentsatu nahi dut estatua pausoak egiten joango dela. Ez dakit nola gauzatuko den, baina aldaketak egin behar direla argi daukat. Tristea iruditzen zait egoera honetara arte, su-eteneko egoera honetara arte itxarotea espetxe politika hori aldatzeko.

Jon Mirena Landa Gorostiza: Printzipioetatik begiratuta, su-etenarekin edo su-eten barik, aldaketak etorri behar lukete, baina su-etenak laguntzen badu, ongi etorria izan dadila. Oso oinarrizkoak diren eskubideen urratze kontuetan justizia da lehenik, eta bigarren estrategia. Bat datozela biak? Hala izan dadila.